Radiopraatje 023

Radiopraatje 6 maart 2019 - Bibliocenter Blog

Examenkandidaten HAVO en VWO lezen gemiddeld 76,6% van alle boeken op hun leeslijst, meldt persbureau ANP. Ruim 63% van de titels wordt ook helemaal uitgelezen

Het gouden ei van Tim Krabbé en De Aanslag van Harry Mulisch staan bovenaan de lijst van de méést gelezen boeken. Maar het meest gewaardéérde boek, dat is De engelenmaker van Stefan Brijs, een roman uit 2005 van zo’n 430 pagina’s. Dat krijgt het cijfer 8.1 En Lieveling van Kim van Kooten krijgt net als Het smelt van Lize Spit een 8.

Dit meldt de Stichting Lezen op basis van een onderzoek onder 1.616 leerlingen bovenbouw HAVO en VWO. Dat scholieren niet zouden lezen valt dus allemaal best mee. Voor mij de aanleiding om eens te kijken wat dit voor boeken zijn.

De engelenmaker - Stefan Brijs

Nadat Dokter Victor Hoppe muizen heeft gekloond, slaagt hij erin om mensen te klonen met zijn eigen stamcellen. Hij kloont een drieling, inclusief hazenlip en autisme. Samen met zijn 3 gekloonde kinderen keert hij terug naar zijn geboortedorp. Hij behandelt de drie klonen als proefdieren. Ook al stelt hij hen aan de buitenwereld voor als zijn kinderen, enig gevoel is komt daar niet bij kijken.

Via flashbacks kom je in het verleden van dr. Victor Hoppe. Victor groeide deels op in een klooster waar hij door zijn ouders werd geplaatst. Zijn thuis was alles behalve stabiel met een depressieve moeder en een vader die suïcide pleegt. Dankzij een pientere non ontsnapt hij aan de totale verwaarlozing en begint hij aan een schoolcarrière waarin hij met monomane bezetenheid genetische experimenten onderneemt. Hij wordt zelfs een gerenommeerd onderzoeker. Maar dat verloopt minder goed af door zijn bezetenheid.

Er lopen verschillende thema’s in het boek: De ‘engelmakerij’, de bio-engineering van menselijke wezens, het geloof, het katholicisme met zijn onbekwame en hypocriete pastoors en zijn strenge, gefrustreerde internaatsnonnen en het Frankenstein-achtig karakter vanaf het begin van het verhaal met de ‘gothic’ ondertoon. Dit maakt het tot een spannend boek dat je aan het denken zet. Geen wonder dat het zo hoog gewaardeerd wordt door scholieren. Er zijn  mensen die dit geen prettig boek vinden, maar bij de scholieren wordt het hoog gewaardeerd!

De engelenmaker is uit 2005 en is in meer dan tien talen vertaald.  Het ging 175.000 keer over de toonbank en werd bekroond met de Gouden Uil Prijs van de Lezer 2006, bekroond door de leesclubs van Vlaanderen en Nederland met de Boek-delenprijs 2007. Genomineerd voor de Libris Literatuurprijs 2006 en de AKO Literatuurprijs 2006.  Momenteel zit het boek aan zijn 39e druk. Overigens, Stefan Brijs is opgegroeid in Genk en heeft jarenlang op een middelbare school gewerkt als ‘opvoeder’. Hij begeleidde jongens van twaalf tot twintig jaar die het thuis of op school moeilijk hadden. 

Lieveling - Kim van Kooten

Al een lange tijd wilde Kim van Kooten een boek schrijven, alleen had ze nog geen verhaal. Bij Pauline Barendregt was het net andersom: ze had een verhaal dat ze kwijt wilde, maar wilde zelf niet schrijven. Kim van Kooten heeft het verhaal geschreven van Pauline Barendregt. Een verhaal over misbruik, gebaseerd op het leven van Barendregt.

De vijfjarige Puck woont met haar moeder in een achterstandswijk in Rotterdam. Haar vader kent ze niet. Ze hebben het niet breed. De overgang is dan ook groot als ze met z’n tweeën bij de nieuwe man van Pucks moeder gaan wonen. Dit is een rijke man met een kapitale villa in Zwijndrecht. Puck krijgt veel mooie cadeaus van hem. Ze noemt hem ome Meneer.

Ze wordt jarenlang misbruikt door de nieuwe man van haar moeder.  Zelf weet ze niet wat normaal is en wat niet en haar moeder heeft niets door. Zo gaat het door terwijl je als lezer steeds maar roept: stop, stop! Maar niemand hoort je, net zoals niemand Puck hoort. De ontucht vindt vaak plaats in de badkamer. Er zijn geen handdoeken, dus droogt ome meneer Puck af met zijn handen. ‘Harenwassen gebeurt op zondag, woensdag en vrijdag’, schrijft Van Kooten dan. Later wordt Pucks moeder op twee cursussen gezet, boerenbontschilderen en zoutloos koken. ‘Dat zijn bij elkaar vier avonden in de week dat papa en ik alleen thuis zijn. Plus nog steeds drie keer in de week harenwassen. Maakt zeven avonden in de week precies. Papa’s geluksgetal.’

Het is knap hoe Van Kooten dit heftige verhaal over seksueel misbruik heeft weten te beschrijven vanuit het perspectief van een kind, en dat ze deze empathie ook weet over te brengen op de lezer. De schrijfster gaat de gruwelijkheden uit Paulines jeugd niet uit de weg, geeft ze juist vorm, maar doet dit op zo'n manier dat het kwetsbare en het onschuldige van een kind niet verloren gaan. Dit zorgt ervoor dat je Puck in je armen wil sluiten, haar wil beschermen en nooit meer los wil laten.

Lieveling is ontroerend en hartverscheurend, maar Van Kootens lichte schrijfstijl, op de juiste momenten voorzien van humor en ironie, zorgt ervoor dat dit pijnlijke  verhaal toch toegankelijk wordt. Een geslaagde roman. Graag gelezen door scholieren.