Radiopraatje 019

Radiopraatje 9 januari 2019 - Bibliocenter Blog

Nu we bij Bibliocenter de komende week VAN 16 T/M 25 JANUARI de focus op het actuele Rusland leggen is dit een uitgelezen moment om in deze rubriek boeken van Nobelprijswinnaar Svetlana Aleksijevitsj onder de aandacht te brengen.

Svetlana Aleksijevitsj

Zij is een Wit-Russische schrijfster en journaliste. Geboren in 1948 in de Oekraïne. Haar boeken bestaan uit levensverhalen. Ze plukt de personages uit het enorme land waarin ze is opgegroeid: de Sovjet-Unie. Ze interviewt hen, daarna rangschikt ze hun levensverhalen. Die rangschikking laat ze soms vergezeld gaan van korte, losse uitspraken van niet bij naam genoemde personen. Zo ontstaat een Russische variant van een Griekse tragedie, compleet met een koor, dat begint zodra een solozanger zijn vaak gruwelijke relaas heeft gedaan. Samen drukken ze het overrompelende leed uit van miljoenen anderen met een vergelijkbaar lot.

In 1985 debuteerde Alexijevitsj met De oorlog heeft geen vrouwengezicht, waarin gewone Sovjetburgers over hun ontberingen in de Tweede Wereldoorlog vertellen. Aanvankelijk kwam het manuscript niet door de censuur, maar tijdens de perestrojka van Gorbatsjov werd die hindernis weggenomen en vlogen twee miljoen exemplaren over de toonbank.

Ook in 1985 volgde haar tweede boek: De laatste getuigen. Kinderen in de Tweede Wereldoorlog. In 1989 kwam ze met Zinkjongens. Sovjetstemmen uit de oorlog in Afghanistan. En vier jaar later publiceerde ze Betoverd door de dood, waarin ze de golf geslaagde en mislukte zelfmoorden in kaart bracht tijdens de ineenstorting van de Sovjet-Unie.

In 2005 schreef ze Wij houden van Tsjernobyl: een kroniek van de toekomst, over de ramp met de kernreactor in 1986.

In 2013 kwam het boek Het einde van de Rode mens uit, levensverhalen uit de twintig jaar na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Haar meesterwerk tot nu toe. In schitterende taal verwoordt zij het leven van de mens in de moeilijkste omstandigheden.

Zij kreeg in 2013 de Vredesprijs van de Duitse Boekhandel en zegt in haar dankwoord: “in de warme menselijke stem, in de levendige weerspiegeling van het verleden, verbergt zich de oorspronkelijke vreugde en openbaart zich de onafwendbare tragiek van het leven, zijn chaos en hartstocht, zijn unieke karakter en onbegrijpelijkheid. Alles is echt.”

De zes boeken van Aleksijevitsj, die in Wit-Rusland op de zwarte lijst staan maar in dertig talen zijn verschenen, kun je ook als afzonderlijke hoofdstukken zien van wat ze zelf een ‘Rode Encyclopedie’ noemt. Het einde van de rode mens vormt daarin de apocalyptische finale, waarvoor ze wereldwijd geprezen wordt.

Je kunt niet om dit imposante werk heen als je Poetin en zijn 140 miljoen onderdanen wilt begrijpen. Want nergens is de geschiedenis in de twintigste eeuw zo bloedig tekeer gegaan als op het grondgebied van de voormalige Sovjet-Unie. En niemand heeft dat trauma zo goed beschreven als zij. Zoals zij schrijft weet ze de ziel van een heel volk bloot te leggen. Daarom kreeg zij in 2015 de Nobelprijs voor Literatuur.

Bron: Michel Krielaars in NRC.

Michel Krielaars

Michel Krielaars was jarenlang Rusland-correspondent en is nu redacteur bij NRC. Hij heeft verschillende boeken over Rusland geschreven. Voor NRC bespreekt hij de belangrijkste boeken uit en over Rusland. Hij is Ruslandliefhebber en geldt als een kenner van de Russische Bibliotheek.

Onlangs heeft Krielaars een prachtige bloemlezing samengesteld, Een onbekende vriend met de mooiste verhalen uit de 19e en 20e eeuw uit de bekende reeks van uitgeverij van Oorschot.

In zijn bevlogen voorwoord laat Krielaars zien waarom hij juist deze verhalen heeft gekozen. Bij elk romanfragment en verhaal krijg je een uitleg van de achtergrond van de auteur en zijn werk. Je leest gedichten van Poesjkin, Achmatova, Tsjetajewa en Charms, maar ook romanfragmenten uit 'De gebroeders Karamasov', werk van Platonov en Paustovski , van 'Zaal 6' van Tsjechov en Tolstoi's 'De dood van Ivan Iljitsj'.

Deze mooie selectie laat je kennis maken met de mooiste Russische literatuur. En zet je er vast en zeker toe aan om méér van die fascinerende literatuur te lezen die nog steeds actueel is. Niet voor niks is een bekende roman als Anna Karenina van Tolstoj onlangs opnieuw in vertaling uitgebracht.