Radiopraatje 018

Radiopraatje 12 december 2018 - Bibliocenter Blog

Ik heb twee boeken uitgekozen om van te genieten in deze decembermaand. De dochter van Crusoe door Jane Gardam en De ommegang van Jan van Aken. Heel verschillende boeken, maar heerlijk om te lezen.

De dochter van Crusoe - Jane Gardam

In 1904 wordt de zesjarige Polly Flint achtergelaten bij haar twee tantes: de oude mevrouw Woods en een dienstmeisje Alice. Ze groeit op in hun gele huis aan de Engelse kust, met niets anders dan duinen en een uitgestrekt landschap om zich heen. Ze is helemaal gegrepen door de roman Robinson Crusoe. Dit boek loopt als een rode draad door haar leven, ook als ze al lang volwassen is. Ze voelt zich verwant met Crusoe. Ze delen hetzelfde lot: beiden achtergelaten op een verlaten stukje land.  

Nadat haar tante gaat trouwen, wordt Polly uitgenodigd door mr. Thwaite, een mysterieuze kennis van de familie, voor een bezoek aan zijn landgoed op de vlaktes van York. Samen met zijn zus ontvangt hij verarmde schrijvers en artiesten. Daar wordt ze verliefd, eerst op een jonge dichter, later op een geheimzinnige Duitse jongen uit een gegoede Joodse familie. Als haar tante sterft, staat Polly er samen met Alice alleen voor in het Gele Huis. Alice blijkt een doortastende dame te zijn die ervoor zorgt dat er een toekomst wordt opgebouwd, terwijl Polly aan de drank raakt en steeds eenzamer en wereldvreemder wordt. Dank zij Alice, die een stuk praktischer van aard is, krijgt Polly haar leven uiteindelijk terug.

De dochter van Crusoe gaat voor een groot deel over vrouwen en de hun toegestane rollen. Niet op een nadrukkelijke manier, maar terloops. Al is Polly wel bewust bezig met ‘wat vrouwen niet behoren te doen’ (en wat wel). De roman vertelt hoe het was een vrouw te zijn aan het begin van de twintigste eeuw, wat een huwelijk – of juist geen huwelijk – in die tijd betekende. De afhankelijkheid van mannen, de onwetendheid over zichzelf, het eigen lichaam. Al jong plaatst zij, de kleindochter van een aartsdiaken, vraagtekens bij het geloof. Ze weigert het Vormsel, maar ze blijft vasthouden aan de christelijke waarheid.

Dit boek is voor een groot deel gebaseerd op de jeugd van de moeder schrijfster Jane Gardam.  Het is het portret van een eigenzinnige vrouw, een vrouw die niet aan de “eisen van de tijd” voldoet. Gardam schetst een afgelegen deel van Engeland, waarin het gele huis aan de kust langzaam wordt omsloten door de moderne wereld, door woonwijken en autowegen. Te midden van die veranderingen is Polly een onvergetelijke hoofdpersoon.  We volgen haar acht decennia lang. En prachtig geschreven.

NRC schreef vorige week over dit boek: “Het is zo’n boek dat je zelfs meeneemt op heel korte treinritjes of even naar de wc: niet weg te leggen. Een verslavend boek over hoe het was om vrouw te zijn in de 20ste eeuw”.

Net als Gardam’s eerder vertaalde boeken een absolute aanrader voor wie van Engeland en de Engelse stijl houdt!

De ommegang - Jan van Aken

In het tweede decennium van de vijftiende eeuw zit Isidorus van Rillington opgesloten in een kerker in Konstanz. Hij hoort af en toe wat geluiden, waar hij uit opmaakt dat er zich nog iemand in het duister bevindt. Aan deze persoon vertelt hij het verhaal van zijn bewogen leven.

Isidorus vertelt hoe hij rond het jaar 1373 als baby gevonden wordt voor de poort van een klooster in Yorkshire. Een poortwachter, Giles neemt hem onder zijn hoede. Isidorus groeit op in een schapenstal en ontwikkelt zich tot een buitengewoon leergierige puber. Er zijn in de stal geen boeken voorhanden, maar Giles blijkt iets bijzonders te kunnen. Hij kent een indrukwekkend aantal belangrijke werken uit de klassieke oudheid uit zijn hoofd. Op een dag legt hij Isidorus uit hoe het hem gelukt is om zo’n grote hoeveelheid tekst in zijn geheugen op te slaan. De kennis die hij opdoet slaat hij op in denkbeeldige gebouwen van zijn geheugen.

Isidorus is al snel een meester in deze geheugenkunst. Moeiteloos reciteert hij de verhalen die Giles hem uit de doeken heeft gedaan. Als hij een boek leest over
architectuur bedenkt hij dat hij bouwmeester wil worden. Samen met Giles stippelt hij een toekomst uit voor zichzelf. Hij besluit medicijnen te gaan studeren zodat hij genoeg geld kan verdienen om een bisschopszetel te kunnen kopen. Als bisschop zal hij voldoende macht hebben om de door hem ontworpen kathedralen te doen verrijzen.

Nadat Giles is overleden trekt Isidorus de wijde wereld in. In het eerste deel van dit meer dan zeshonderd pagina’s dikke boek zwerft Isidorus over de aarde: van
Oxford naar Parijs naar Bologna naar Trebizonde en Samarkand. Zijn grootste passie is architectuur, maar hij verdient zijn geld voornamelijk als medicus. Isidorus komt terecht in Konstanz waar een concilie wordt gehouden over de toekomst van kerk. Er zijn op dat moment maar liefst drie pausen die aanspraak maken op de macht. In de stad zijn de meest invloedrijke mensen ter wereld aanwezig en er broeit van alles onder de bevolking. Hij ontmoet er een oude bekende, die hem inwijdt in een groot geheim. Langzamerhand wordt echter duidelijk dat de kennis die hij met zich meedraagt ook een keerzijde heeft.

De ommegang is een prachtige historische avonturenroman geworden. Over de mogelijkheden en beperkingen van het geheugen, over het kleurrijke leven in de
middeleeuwen, waarin kennis, macht en rijkdom hand in hand gaan met ketterij, geloof en angst. Over oneerlijke rechtszaken, met gruwelijke details, ongelukkige liefdes en bloederige gevechten. Van Aken houdt zich niet heel strikt aan wat historici over de Middeleeuwen hebben geschreven. Het is een mengeling van fantasie, feiten en humor. Boeiend en spannend. Een combi van Dan Brown en Umberto Eco.

Jan van Aken heeft meer historische romans geschreven. De auteur (1961) schreef reeds een aantal bekende en voor literatuurprijzen genomineerde historische romans, waaronder 'de Afvallige'*, dat de Gouden Vullings won.